همه چیز درباره صندلی ایمنی کودک

  1. سه شنبه ۱۷ دی ۹۸ ساعت ۱۷:۰۲ (۲ هفته،۲ روز قبل)
شکل 1. صندلی ایمنی کودک رو به پشت (تصویر سمت راست) در مقابل صندلی ایمنی کودک روبه‌جلو (تصویر سمت چپ)
به گزارش فرانگر

۱- مقدمه

از بدو اختراع خودرو در اوایل دهه ۱۹۰۰ میلادی، عمده تجهیزات ایمنی وسایل نقلیه با تمرکز بر حافظت از جان سرنشینان بزرگسال معرفی و گسترش یافتند. نخستین نمونه از صندلی های کودک در اویل دهه ۱۹۳۰ معرفی شدند که وظیفه اصلی آن ها افزایش ارتفاع نشیمنگاه کودک به نحوی بود که والدین در حین رانندگی راحت تر قادر به رؤیت کودک باشند. در سال ۱۹۶۲ برای نخستین بار دو طرح جداگانه با هدف حفاظت از کودکان معرفی شدند. مخترع انگلیسی جان ایمز[۱] یک نمونه صندلی ایمنی کودک رو به پشت با یک مهاربند Y شکل مشابه نمونه های امروزی را معرفی نمود. فردی آمریکایی با نام لئونارد ریوکین[۲] نیز نمونه ای از صندلی ایمنی کودک روبه جلو با قاب فلزی را اختراع نمود. لازم به یادآوری است که کمربند ایمنی بزرگسال تا اوایل دهه ۱۹۶۰ جزو ملزومات استاندارد خودرو لحاظ نمی گردید.

معمولاً این صندلی ها توسط مالکان خودروها خریداری شده و بر روی خودروها نصب می گردند. شرکت های خودروسازی نیز عموماً در روند طراحی خودروها اقدام به محاسبات مربوطه از منظر اتصالات صندلی ها و نیز انطباق عملکرد کمربندهای ایمنی خودرو در صورت نصب این صندلی ها می نمایند. قوانین متعددی در سطح جهان، خودروهای در حال حمل کودکان را ملزم به استفاده از انواع صندلی ایمنی کودک وابسته به سن، وزن و قد کودک می نمایند. صندلی ایمنی کودک در دسته بندی سامانه های ایمنی غیر فعال[۳] قرار می گیرد و می بایست از الزامات بخصوصی جهت تضمین کارایی صحیح تبعیت نماید. به طور خلاصه وظیفه سامانه های ایمنی غیر فعال مراقبت و حفاظت از سرنشین در صورت وقوع تصادف می باشد. این سامانه ها نقش مکمل سامانه های ایمنی فعال[۴] را دارا می باشند که از وقوع تصادفات جلوگیری می کنند. باوجود اهمیت فراوان صندلی های ایمنی کودک، نتایج تحقیقات حاکی از این است که متأسفانه کماکان استفاده از این صندلی ها گسترش و عمومیت نیافته و در برخی موارد نیز استفاده صحیحی از آن ها صورت نمی گیرد.

در سال ۱۹۹۰ میلادی موسسه بین المللی استاندارد[۵] با هدف یکسان سازی و استانداردسازی اتصالات صندلی های ایمنی کودک به خودرو اقدام به تنظیم و انتشار استاندارد ISOFIX[۱] نمود. این اتصالات استاندارد برخی کشورها نام گذاری متفاوتی دارند. به عنوان مثال در ایالات متحده با نام [۶]LATCH و در کانادا با نام [۷]LUAS شناخته می شوند. از سال ۲۰۱۳ قوانین جدیدی در خصوص صندلی های ایمنی کودک ارائه گردید و استاندارد ایمنی جدید اتحادیه اروپا i-Size جایگزین ISOFIX گردید و اصلاحات آن به گونه ای است که ایمنی مضاعفی را برای سرنشینان خردسال به ارمغان می آورد. تفاوت برجسته i-Size با ISOFIX در توصیه به استفاده از صندلی های رو به پشت[۸] برای کودکان تا ۱۵ ماهگی در i-Size (در مقایسه با استاندارد ISOFIX که ۹ تا ۱۲ ماهگی بود) است. صندلی های رو به پشت برای کودکان اساساً از صندلی های روبه جلو[۹] ایمن تر هستند چراکه در ترمزگیری های ناگهانی با حفظ بهتر موقعیت سر کودک از آسیب های وارده به مهره های گردن کودک جلوگیری می کنند (شکل ۱). تفاوت دیگر استاندارد جدید، دسته بندی صندلی های ایمنی کودک بر اساس قد بجای دسته بندی بر اساس وزن می باشد.

۲- قوانین مربوط به صندلی ایمنی کودک در اروپا، استرالیا و ایالات متحده

در حال حاضر استفاده از صندلی های ایمنی کودک جهت حمل نوزادان و خردسالان در بسیاری از کشورهای جهان بخصوص در کشورهای توسعه یافته الزامی است. با توجه به گروه بندی چهارگانه صندلی های ایمنی خودرو، الزامات ایمنی در هر مرحله برای کودک با توجه به رشد و مقاومت بیشتر بدن کودک در برابر ضربات کاهش می یابد. در ادامه مروری بر قوانین مربوطه در اروپا، استرالیا و ایالات متحده خواهیم داشت.

۲-۱- اروپا

مطابق بخشنامه ۲۰۰۳/۲۰/EC [۲] پارلمان و شورای اروپا از ۵ مه ۲۰۰۶ استفاده از صندلی های ایمنی کودک منتاسب با ابعاد کودک برای کودکان با قد کمتر از ۱۳۵ سانتی متر (۵۳ اینچ) اجباری می باشد. جانمایی صندلی در هر قسمت خودرو مجاز می باشد بااین حال در صورت استفاده از صندلی رو به پشت کیسه هوا سرنشین الزاماً می بایست غیر فعال باشد. در این راستا هر صندلی ایمنی کودک که در هر یک از ۵۶ کشور عضو کمیسیون همکاری های اقتصادی اروپا (UNECE) فروخته شود می بایست استاندارد UNECE ۴۴/۰۴، بخشنامه ۷۵/۵۴۱/EEC و هرگونه دستورالعمل آتی مرتبط را رعایت نماید [۳]. در صورت رعایت استانداردهای مورد نظر، تأییدیه به صورت یک برچسب نارنجی رنگ با یک شماره مجوز منحصربه فرد در بردارنده اطلاعات سازنده صادر خواهد شد. تنها تا ۹ مه ۲۰۰۸ میلادی، کشورها مجاز به استفاده از صندلی ایمنی کودک مورد تائید استاندارد داخلی خود بودند و پس از آن می بایست با استاندارد یکپارچه اروپایی منطبق گردند. در سال ۲۰۰۳ استاندارد جدید اروپایی با نام i-Size تحت مقررات UNECE ۱۲۹ [۴] برای کودکان زیر ۱۵ ماه معرفی گردید و از جولای ۲۰۱۳ اجرایی گردید. استاندارد جدید در چندین موضوع ایمنی بیشتری را برای کودکان سرنشین خودرو در نظر می گیرد که مهم ترین آن در مقایسه با استاندارد قبلی، الزام به استفاده از صندلی های رو به پشت تا ۱۵ ماهگی، در مقابل ۹ تا ۱۲ ماهگی استاندارد پیشین، است. استاندارد جدید به صورت آزمایشی در بازه ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۸ و موازی با UNECE R۴۴/۰۴ اجرا شده و پس از ۲۰۱۸ به طور کامل جایگزین آن می گردد.

۲-۲- استرالیا

مطابق قوانین کشور استرالیا، هر صندلی ایمنی کودک فروخته شده در این کشور می بایست استاندارد AS/NZ۱۷۵۴ [۵] را با موفقیت سپری کرده و تاییده آن را به صورت یک برچسب (شکل ۲) دریافت نمایند. بسیاری از صندلی های ایمنی وارداتی به استرالیا، حتی در صورت اخذ تاییدات استانداردهای اروپایی و ایالات متحده، قادر به پاس کردن الزامات این کشور نبوده و قانوناً مجاز به فروش و استفاده نمی باشند. کودکان تا ۷ سال الزاماً می بایست در صندلی ایمنی مناسب قرار گیرند. به این ترتیب که نوزادان کمتر از ۶ ماه می بایست در صندلی های پشت به جاده؛ کودکان ۶ ماهه تا ۴ ساله در صندلی های پشت به جاده یا رو به جاده؛ و کودکان بین ۴ تا ۷ سال از صندلی های رو به جاده و یا صندلی های بالابرنده استفاده نمایند. طبق قوانین این کشور، دسته بندی صندلی ها بر اساس قد کودک و نه وزن آن است و تمامی صندلی های ایمنی مطابق با استاندارد AS/NZ۱۷۵۴ دارای برچسب نشانگر محدوده قد مناسب کودک می باشند.

شکل 2. برچسب تأییدیه استاندارد صندلی ایمنی کودک در استرالیا

۲-۳- ایالات متحده آمریکا

قوانین مربوط به الزامات صندلی های ایمنی کودک در ایالت های مختلف متفاوت است. به عنوان مثال در فلوریدا و داکوتای جنوبی کودکان ۴ سال به بالا می توانند تنها از کمربند ایمنی بزرگسالان در خودرو استفاده نمایند و الزامی به استفاده از صندلی ایمنی کودک برای آنها وجود ندارد. البته موسسه ملی ایمنی ترافیک بزرگراه ها (NHTSA) توصیه نموده که کودکان با قد کمتر از ۴ فوت و ۹ اینچ (۱۴۵ سانتی متر) فارغ از هر وزن و سنی که دارند از صندلی های ایمنی کودک استفاده نمایند. همچنین در اکثر ایالت ها (و نه همه آنها)، خردسالان زیر یک سال یا نوزادان با وزن کمتر از ۲۰ پوند (۹ کیلوگرم) می بایست از صندلی ایمنی کودک به صورت پشت به جاده استفاده نمایند که البته بر اساس اصلاحیه سال ۲۰۱۱ کودکان زیر ۲ سال موظف به استفاده از صندلی های پشت به جاده می باشند

۳- استانداردهای صندلی ایمنی کودک

چندین استاندارد جهت دسته بندی صندلی های ایمنی کودک وابسته به سن، ابعاد و محل قرارگیری کودک وجود دارد. در حال حاضر فراگیرترین دسته بندی مطابق با استاندارد اروپایی ECE R۴۴ است که مورد تائید و استناد سازمان ملل متحد نیز می باشد. استاندارد جدید اروپایی ECE R۱۲۹ به عنوان جایگزین ECE R۴۴ معرفی شد و تا مدتی به صورت موازی با استاندارد ECE R۴۴ مورد استفاده گرفته و پس از جولای ۲۰۱۳ به طور کامل جایگزین آن گردید. در ادامه هر دو استاندارد معرفی شده و مورد بحث قرار خواهند گرفت.

۳-۱- استاندارد ECE R۴۴

این استاندارد با هدف یکسان سازی و نصب استاندارد صندلی های ایمنی کودک در خودروها تعبیه شده اند و تمامی خودروسازان ملزم به تعبیه آن ها به طور یکسان در محصولات خود هستند. اتصالات صندلی ها مطابق این استاندارد، اتصالات ISOFIX نامیده می شوند که مشتمل بر دو محل اتصال در پایین صندلی (شکل ۳) با فاصله استاندارد ۲۸ سانتی متر از یکدیگر و نیز یک تکیه گاه بالایی[۱۰](شکل ۴)، یا پایینی (شکل ۵) متناسب با نوع و کلاس خودرو و نیز صندلی کودک مورد استفاده، می باشند. نصب کردن صندلی ایمنی کودک به اتصالات پایینی ممکن است به وسیله پیوست های سخت[۱۱] یا شکل پذیر[۱۲] (شکل ۶) صورت گیرد.

شکل 3. اتصالات پایینی ISOFIX صندلی ایمنی کودک مخفی شده در زیر یک پوشش

شکل 4. تکیه گاه بالایی صندلی ایمنی کودک در جانمایی های مختلف صندلی

شکل 5. تکیه گاه پایینی صندلی ایمنی کودک

شکل 6. صندلی ایمنی کودک با اتصالات شکل پذیر (سمت راست) و اتصالات سخت (سمت چپ)

مطابق این استاندارد، صندلی های ایمنی کودک را در چهار گروه اصلی و عمدتاً مبتنی بر وزن و سن کودک مطابق با شکل ۷ دسته بندی می شوند که در ادامه این دسته بندی ها تشریح شده است.

شکل 7. دسته بندی صندلی ایمنی کودک مطابق با استاندارد ECE R44

شکل 8. دسته بندی گروه های چهارگانه صندلی ایمنی کودک؛ بعضی از انواع صندلی ایمنی کودک چند گروه مختلف را پوشش می دهند.

۳-۱-۱- گروه صفر[۱۳]

این گروه از صندلی های ایمنی اختصاص به نوزادان خردسال داشته و به صورت رو به پشت با کمربند ایمنی استاندارد بزرگسال و/یا اتصالات ISOFIX در محل قرارگیری محکم می شوند. در این دسته صندلی های ایمنی کودک، مشابه گهواره، نوزاد رو به پشت (به صورت افقی) خوابانده شده و صندلی مجهز به دستگیره های جهت حمل آسان به داخل خودرو و یا خارج از آن است. استفاده از این صندلی ها می بایست الزاماً رو به پشت بوده و قرارگیری در مجاورت کیسه هوا فعال (به استثنای کیسه هوای جانبی[۱۴]) مجاز نمی باشد. محدوده وزنی توصیه شده برای استفاده از این نمونه صندلی ایمنی کودک از بدو تولد تا وزن ۱۰ کیلوگرم (۲۲ پوند) بوده و همچنین سن تقریبی پیشنهادی کودک نیز از تولد تا ۱۵ ماهگی توصیه شده است.

در برخی منابع این دسته بندی شامل یک زیر دسته با عنوان صفر پلاس[۱۵] (۰+) می شود که از یک شاسی با اتصال دائم به بدنه خودرو به وسیله کمربند ایمنی بزرگسال برخوردارند. تفاوت دیگر این دسته با گروه صفر توصیه به استفاده تا محدوده وزنی ۱۳ کیلوگرم (۲۹ پوند) است (شکل ۹).

شکل 9. صندلی ایمنی کودک گروه صفر (و صفر پلاس)

۳-۱-۲- گروه یک[۱۶]

این دسته صندلی ها به کمک اتصالات دائمی در بدنه خودرو و کمربند ایمنی بزرگسال در مکان قرارگیری خود مهار می شوند و برای حفظ کودک به کمربند ایمنی ۵ نقطه ای مجهز می باشند. وضعیت قرارگیری این صندلی ها به صورت پشت به جاده توصیه شده هرچند نصب به صورت رو به جاده نیز بلامانع است. استفاده از این صندلی ها در مجاورت کیسه هوا فعال (به استثنای کیسه هوای جانبی) مجاز نمی باشد. محدوده وزنی توصیه شده برای استفاده از این نمونه صندلی ایمنی کودک از ۹ تا ۱۸ کیلوگرم (۲۰-۴۰ پوند) بوده و همچنین سن تقریبی پیشنهادی کودک نیز از ۹ ماهگی تا ۴ سالگی توصیه شده است. درصورتی که کودکی ازلحاظ سن و یا وزن بالاتر از محدوده های ذکر شده باشد به شرط جا شدن در صندلی کماکان مجاز به استفاده از آن است (شکل ۱۰).

شکل 10. صندلی ایمنی کودک گروه یک

۳-۱-۳- گروه دو[۱۷]

این دسته صندلی ها ازلحاظ ابعادی از گروه یک بزرگتر هستند. ویژگی مشخص این دسته استفاده از کمربند ایمنی بزرگسال برای نگهداری کودک در صندلی می باشد. موقعیت قرارگیری این دسته صندلی ها هم به صورت رو به جاده و هم پشت به جاده می باشد. محدوده وزنی توصیه شده برای استفاده از این نمونه صندلی ایمنی کودک از ۱۵ تا ۲۵ کیلوگرم (۳۳-۵۵ پوند) بوده و سن تقریبی پیشنهادی کودک نیز از ۴ سالگی تا ۹ سالگی توصیه شده است. درصورتی که کودکی ازلحاظ سن و یا وزن بالاتر از محدوده های ذکر شده باشد به شرط جا شدن در صندلی کماکان مجاز به استفاده از آن است (شکل ۱۱).

شکل 11. صندلی ایمنی کودک گروه دو

۳-۱-۴- گروه سه[۱۸]

این گروه با نام صندلی های بالابرنده[۱۹] نیز شناخته می شوند که با ارتقا سطح نشیمنگاه کودک امکان استفاده مناسب و مؤثر از کمربند ایمنی بزرگسال در مهار کامل قفسه سینه را مهیا می سازد. موقعیت قرارگیری این دسته صندلی ها به صورت رو به جاده بود و محدوده وزنی ۲۲ تا ۳۶ کیلوگرم (۴۸-۷۶ پوند) برای استفاده از آنها توصیه شده است. همچنین سن تقریبی ۴ سالگی تا ۱۰ سالگی (و بالاتر، درصورتی که کودکی تا سن ۱۰ سالگی هنوز به وزن ۳۶ کیلو نرسیده باشد) برای کاربران در نظر گرفته شده است (شکل ۱۲).

شکل 12. صندلی ایمنی کودک گروه سه

۳-۲- استاندارد ECE R۱۲۹

شکل 13. نشان استاندارد ISOFIX (سمت راست) و iSize (سمت چپ)

این استاندارد از جولای ۲۰۱۳ اجرایی گردید و از این تاریخ در بسیاری از کشورها ازجمله اتحادیه اروپا، ژاپن، فدراسیون روسیه و آفریقای جنوبی اجرایی گردید. انگیزه اصلی از معرفی این استاندارد جدید، پیشگیری از خطرات ناشی از استفاده ناصحیح از اتصالات ISOFIX در خودرو جهت استقرار صندلی ایمنی کودک بود. معیار اصلی دسته بندی در استاندارد جدید، برخلاف استاندارد قبلی که سن و وزن کودک بود؛ قد کودک در نظر گرفته شده است. بر اساس تحقیقات و تجربیات مشاهده شده که وزن و سن کودک معیار مناسبی جهت تطبیق ابعاد بدن کودک با انواع صندلی های ایمنی نمی باشد. علاوه بر این، استاندارد ECE R۴۴ در برخی محدوده های سنی و وزنی دارای همپوشانی بود که منجر به سردرگمی والدین در انتخاب مناسب ترین صندلی می گردید. لذا جهت بهبود رویه موجود استاندارد جدید ECE R۱۲۹ تدوین گردید. در این راستا در استاندارد جدید، استفاده از صندلی های رو به پشت برای کودکان تا سن ۱۵ ماهگی یا قد ۷۵ سانتی متری الزامی شده است. این در حالی است که در استاندارد ECE R۴۴ سن ۹ تا ۱۲ ماهگی برای صندلی های رو به پشت توصیه شده بود (شکل ۱۴). مطابق استاندارد جدید تا زمانی که کودک به قد ۱۰۵ سانتی متری برسد، ملزم به استفاده از صندلی ایمنی مخصوص بوده و استفاده از صندلی بالابرنده در محدوده قد ۱۰۰ تا ۱۳۵ سانتی متر الزامی شده است. بهبود دیگر روی داده شده در استاندارد جدید، الزامات مربوط به تست های تصادف جانبی بوده که به الزامات قبلی درزمینهٔ تست های تصادف از روبرو و تست های تصادف از پشت سر اضافه شده است. البته فارغ از تفاوت در دسته بندی صندلی ها برای کودکان، اتصالات در استاندارد جدید iSize با اختلاف جزئی، مشابه و سازگار با اتصالات ISOFIX می باشند.

شکل 14. دسته بندی صندلی ایمنی کودک مطابق با استاندارد ECE R129

۴- برخی ملاحظات مربوط به استفاده از صندلی های ایمنی کودک

۴-۱- به کارگیری صندلی های ایمنی به صورت رو به پشت در ردیف جلو

در برخی از کشورها نظیر ایالات متحده و استرالیا، به کارگیری صندلی ایمنی کودک به صورت رو به پشت در خودروهای دارای کیسه هوا سرنشین ممنوع می باشد مگر اینکه کیسه هوا سرنشین غیر فعال باشد. لازم به ذکر است که در صندلی های روبه پشت، با توجه به موقعیت قرارگیری نزدیک سر کودک به کیسه هوا، در صورت بازشدن کیسه هوا در تصادف امکان مرگ آنی کودک وجود دارد. البته برخی خودروهای مدرن امروزی مجهز به حسگرهای هوشمند تشخیص صندلی ایمنی کودک هستند که به صورت خودکار اقدام به غیر فعال سازی کیسه هوا می نمایند. با این وجود مطابق استاندارد، نصب برچسب هشدار در خصوص ممنوعیت به کارگیری صندلی کودک رو به پشت در ردیف جلو و در معرض کیسه هوا غیر فعال نشده (شکل ۱۵) در تمامی خودروها الزامی می باشد.

شکل 15. برچسب هشدار ممنوعیت به کارگیری صندلی کودک رو به پشت در مجاورت کیسه هوا فعال

۴-۲- تاریخ انقضا صندلی های ایمنی کودک

نکته مهم در خصوص صندلی ایمنی کودک این است که هر صندلی دارای یک تاریخ انقضا می باشد. معمولاً تاریخ انقضا صندلی ایمنی کودک ۶ سال پس از تاریخ تولید در نظر گرفته شده است هرچند که این مدت ممکن است از طرف سازنده متفاوت اعلام گردد. مسئله تاریخ انقضا صندلی های ایمنی کودک در حال حاضر شدیداً مورد مجادله موافقان و مخالفان آن است. تولیدکنندگان و موافقان آن ادعا می کنند که صندلی های ایمنی کودک با گذشت زمان تأثیرگذاری و قابلیت های ایمنی خود را به تدریج از دست داده و می بایست قوانین و تدابیری درزمینهٔ تعریف و کنترل تاریخ انقضا اتخاذ گردد. از طرف دیگر، مخالفان این ایده ادعا دارند که این مسئله صرفاً تلاش سازندگان جهت دستیابی به یک پوشش قانونی با هدف فروش بیشتر محصولات است و مواد پلاستیکی بکار رفته در صندلی های ایمنی کودک تا پایان عمر مفید خودرو قابلیت خود را حفظ خواهند کرد. همچنین در برخی کشورها نظر به ملاحظات ایمنی و عدم امکان تعیین دقیق عمر صندلی های ایمنی کودک، خرید و فروش آنها به صورت دسته دوم مجاز نمی باشد.

۴-۳- تعویض صندلی های ایمنی کودک در صورت وقوع تصادف

مشابه کلاه ایمنی موتورسواران، مجموعه های حفاظتی کودک در خودرو نیز تنها برای محافظت از یک مرتبه وقوع حادثه طراحی و ساخته شده اند. این به این معنی است که در صورت وقوع تصادف، فارغ از اینکه کودکی در آن قرار گرفته باشد یا نه؛ می بایست تعویض گردند. موسسه ملی ایمنی ترافیک بزرگراه ها[۲۰] (NHTSA) در خصوص استفاده مجدد و یا جایگزینی صندلی های ایمنی کودک پس از تصادفات اقدام به انتشار دستورالعملی نموده است که مطابق آن پس از تصادفات شدید و یا حتی متوسط جایگزینی کامل صندلی ایمنی کودک توصیه شده است. با این وجود، تحقیقات اخیر نشان داده که صندلی های کودک توان مقاومت در برابر تصادفات با شدت پایین را بدون از دست دادن و یا تنزل خواص ایمنی و حفاظتی دارد می باشند. در این خصوص تصادف با شدت پایین به حادثه ای اطلاق می گردد که شرایط زیر را دارا باشد:

۱- پس از وقوع حادثه، در بازرسی چشمی از صندلی کودک هیچ گونه ترک یا تغییر شکلی مشاهده نگردد؛

۲- خودروی تصادف کرده مستقلاً توانایی حرکت و جابه جایی از محل وقوع حادثه را دارا باشد؛

۳- نزدیک ترین درب در مجاورت محل قرارگیری صندلی کودک بدون آسیب دیدگی باشد؛

۴- هیچ گونه جراحتی برای هیچ کدام از سرنشینان خودرو در جریان تصادف روی نداده باشد؛

۵- کیسه های هوای خودرو در جریان تصادف فعال نشده باشند.

لذا تصادفاتی که شامل مجموعه شرایط فوق باشند به احتمال بسیار زیاد قابلیت مجموعه صندلی ایمنی کودک را تحت الشعاع قرار نداده و بنابراین کماکان امکان استفاده مفید از آن وجود خواهد داشت.

۴-۴- جانمایی صندلی ایمنی کودک در خودرو

در سنین پایین با توجه عدم شکل گیری کامل ماهیچه های گردن و نیز به نسبت بالاتر وزن سر به وزن بدن؛ گردن کودک بشدت آسیب پذیر بوده و نیازمند توجه و مراقبت ویژه ای است. بیشترین خطر در این زمینه در شرایط ترمز گیری های شدید (که عموماً اجتناب ناپذیر و ناخواسته نیز هستند) متوجه نوزاد خواهد بود. جانمایی کودک در صندلی ایمنی به صورت رو به پشت منجر به حفظ گردن در ترمزگیری های شدید و کاهش قابل ملاحظه آسیب های وارده می گردد. بر همین اساس در استاندارد جدید تا سن ۱۵ ماهگی کودک می بایست پشت در صندلی ایمنی به صورت رو به پشت قرار گیرد. البته محققان و کارشناسان توصیه می کنند که پس از این سن نیز تا حد ممکن از صندلی ایمنی با جانمایی رو به پشت برای کودکان استفاده گردد.

در خصوص محل استقرار صندلی ایمنی کودک نیز بر اساس یک تحقیق آماری صورت گرفته در ایالات متحده، در صورت قرارگیری صندلی ایمنی در قسمت میانی ردیف عقب، ۴۳% احتمال آسیب دیدگی در تصادفات کاهش خواهد یافت. اطلاعات این پژوهش بر اساس داده های ثبت شده از ۴۷۹۰ تصادف خودروهای حامل کودکان زیر ۳ سال، در بازه زمانی ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۶ استخراج گردید. مطابق این تحقیق قسمت مرکزی ردیف عقب ایمن ترین اما کم کاربردترین مکان جهت جانمایی صندلی ایمنی کودک می باشد. با این وجود، با توجه به آمار مرگ ومیر سالانه ۵۰ نوزاد در ایالات متحده بر اثر گرما و خفگی در نتیجه رها شدن در خودرو (مشابه موردی که برای بنیتای خردسال در ایران روی داد)، به نظر می رسد که جانمایی رو به پشت صندلی ایمنی کودک در صندلی مجاور راننده و با شرط غیر فعال نمودن کیسه هوای سرنشین جلو، مناسب ترین جانمایی باشد.

تسمه های صندل های ایمنی می بایست به گونه ای تنظیم شوند که کودک کاملاً مهار گردد و والدین مجاز به آزاد گذاشتن شانه های کودک بدون مهار کامل نخواهند بود. بدین منظور تسمه ها می بایست در ارتفاع مناسب (متناسب با قد کودک) به دقت تنظیم شوند. در ضمن استفاده از پوشش زمستانی ضخیم برای کودک در صندلی ایمنی با توجه به تأثیر منفی بر عملکرد مجموعه مهارکننده توصیه نشده است. در این خصوص پیشنهاد شده که کودک با لباس معمولی در صندلی مهار شده و پس از آن جهت حفظ او در برابر سرما از یک پوشش مناسب (مشابه پتوی سفری) استفاده گردد.

۴-۵- خطرات مرتبط با استفاده نادرست از صندلی های ایمنی کودک

هرچند سازندگان صندلی های ایمنی کودک کنترل های کیفی لازم جهت اطمینان از صحت عملکرد آنها را انجام می دهند؛ با این وجود این تضمین کننده استفاده صحیح مصرف کننده مطابق با دستورالعمل های مربوطه نخواهد بود. درصد قابل توجهی از صندلی های ایمنی کودکان در معرض انواع خطرات ازجمله “مهار نادرست”، “نصب در موقعیت نامناسب”، “اتصال شل”، “اتصال ناسازگار با بدنه خودرو و کمربند ایمنی آن” و نیز “نصب نادرست در مجاورت کیسه هوای غیر فعال” نشده می باشند. بر اساس تحقیقی در ایالات متحده در سال ۱۹۹۷، ۶۰% مرگ ومیر کودکان در تصادفات خودرویی به علت مهار نادرست صندلی امینی کودک در خودرو بوده است. در کنار تمامی مشکلات ناشی از مهار نادرست صندلی ایمنی کودک در خودرو، خطرات دیگری نیز در خصوص ارتباط صندلی ایمنی کودک و سندروم مرگ ناگهانی نوزادان (SIDS[۲۱]) گزارش شده است. طی یک تحقیق صورت گرفته از ۵۰۰ مورد مرگ ومیر کودکان ناشی از این سندروم، ۱۷ مورد در صندلی های ایمنی کودک در خودرو و یا وسایل مشابه آن روی داده است که بیشترین تعداد آن (۶ مورد از ۱۷ مورد) مربوط به نوزادان کمتر از یک ماه بوده است. مطابق تحقیقات پزشکی قانونی ایالات کبک کانادا، رها شدن نوزاد در صندلی ایمنی کودک در صورت جانمایی نادرست ممکن است منجر به قطع جریان اکسیژن کودک در نتیجه افتادگی سر کودک به جلو گردد. هرچند در صورت نصب صحیح صندلی ایمنی کودک در خودرو این احتمال وجود ندارد با این وجود توصیه شده که از این صندلی ها تنها جهت حمل کودک در خودرو استفاده شود و هرگز جایگزین تخت خواب کودک یا گهواره نگردد. جهت جلوگیری از قرارگیری کودک در زاویه نامناسب و متعاقب آن افتادگی سر به جلو و قطع احتمالی جریان اکسیژن، بسیاری از این صندلی ها مجهز به نشانگر و تنظیم کننده زاویه صندلی می باشند. صندلی های ایمنی دارای یک کتابچه راهنما می باشند که اطلاعات مربوط به زاویه مناسب نصب در آن ها تشریح شده است.

۵- قوانین و استانداردهای مرتبط با حفاظت از سرنشین کودک در ایران

در دی ماه ۱۳۹۷ لایحه اصلاح ماده ۱۹ رسیدگی به تخلفات رانندگی (مصوب ۱۳۸۹) به تصویب کمیسیون ایمنی راه های کشور رسید که مطابق آن استفاده از صندلی کودک برای حمل در خودروهای سواری الزامی گردید. بر اساس این مصوبه، سرنشینان خودروهای سواری که سن کمتر از ۱۰ سال و یا قد کوتاه تر از ۱۳۵ سانتیمتر دارند، باید از صندلی کودک مناسب در صندلی های عقب خودرو استفاده نمایند. همچنین نوزادان کمتر از ۱۵ ماه باید در صندلی عقب خودروهای سواری بر روی صندلی کودک (که با کمربند ایمنی متصل شده) پشت به جهت حرکت قرار گیرند. کودکان در سنین ۱۵ ماه تا ۳ سال باید در صندلی عقب خودروهای سواری بر روی صندلی کودک (که با کمربند ایمنی متصل شده) می توانند پشت یا جلو به جهت حرکت قرار گیرند. کودکان بین ۳ تا ۱۰ سال باید از صندلی مخصوص (متصل شده به کمربند ایمنی) صندلی های عقب خودرو استفاده نمایند.

این مصوبه مشخصاً در هماهنگی با استاندارد ECE R۱۲۹ تنظیم شده و تنها تفاوت آن با استاندارد ECE R۱۲۹، ممنوعیت استقرار صندلی ایمنی کودک در ردیف جلو است که رویه ای برخلاف قوانین موجود در سایر کشورهای دنیا (به استثنای کشور ویتنام) می باشد. تفاوت دیگر، عدم اشاره مجزا به “صندلی های بالابرنده” جهت کودکان ۳ تا ۱۰ سال است که هرچند با محتوای متن ناسازگار نیست (به دلیل اینکه صندلی بالابرنده اساساً یک نوع صندلی محسوب می شود) اما توضیح تکمیلی قید شده در پرانتز در خصوص”(متصل شده به کمربند ایمنی)” با توجه به عدم اتصال برخی از انواع صندلی های بالابرنده به کمربند ایمنی خودرو، در برداشت تا حدودی ایجاد مشکل می نماید.

از سوی دیگر سازمان ملی استاندارد ایران، بر اساس مصوبه شورای سیاست گذاری خودرو، از ابتدای تیر ماه سال ۱۳۹۷ خودروسازان را ملزم به رعایت ۲ مورد استاندارد خودرویی جدید (افزون بر ۶۱ مورد قبلی) نمود که استاندارد ردیف ۶۲ با عنوان “کمربندهای ایمنی و سیستم های نگه دارنده، سیستم های نگه دارنده کودکان و سیستم های نگهداری ISOFIX کودکان” اختصاص به ایمنی سرنشینان کودک خودرو دارد. البته در ادامه از دی ماه سال این سال، ۲۲ مورد استاندارد خودرویی دیگر نیز ابلاغ گردید و مطابق قانون درصورتی که خودرویی قادر به کسب تأییدیه در هر یک استانداردهای ۸۵ گانه تعریف شده نباشد، تولیدش متوقف خواهد شد.

استاندارد مورد اشاره با عنوان “ایران – یوان ای سی آر ۱۶” و شماره مرجع INSO ۱۶۳۶۳-۱، بر اساس استاندارد بین المللی ISO ۲۹۰۶۱-۱ مصوب سال ۲۰۱۱ میلادی تدوین شده است. این نسخه از استاندارد در سال ۲۰۱۶ مورد بازبینی قرار گرفت و بدون تغییر به تصویب رسید و با توجه به دوره ۵ ساله بازبینی، کماکان تا سال ۲۰۲۱ معتبر خواهد بود هرچند مشخصاً با توجه به تاریخ انتشار اولیه استاندارد مرجع (که پیش از ۲۰۱۳ و معرفی اتصالات iSize می باشد) در آن تنها به اتصالات استاندارد ISOFIX اشاره شده است. ارزیابی این استاندارد به وسیله سه برگه جداگانه انجام می گیرد که برگه نخست به مجموعه ایمنی کودک (با ضریب وزنی ۲۵%)، برگه دوم به اتصالات ISOFIX در خودرو (با ضریب وزنی ۲۵%) و برگه سوم به نحوه اتصال مجموعه ایمنی کودک به خودرو (با ضریب وزنی ۵۰%) می پردازد.

در خصوص استاندارد مورد اشاره، تفسیر دقیقی از نقش خودروساز و شرکت سازنده صندلی ایمنی کودک به صورت تفکیکی و مجزا ارائه نشده است. با توجه به اینکه خودروسازان عموماً تولیدکننده صندلی ایمنی کودک نمی باشند؛ به احتمال فراوان تنها برگه دوم (اتصالات ISOFIX) مورد بررسی قرار خواهد گرفت که مشخصاً برای ارزیابی کافی نیست و به مباحثی نظیر سازگاری مجموعه ایمنی کودک با اتصالات خودرو و نیز نحوه عملکرد آن (موضوع مورد بررسی در برگه سوم استاندارد) پرداخته نخواهد شد.

۶- جمع بندی و ارائه پیشنهادات

در حال حاضر، ایمنی کودکان در خودرو جزو چالشی ترین مباحث در حوزه ارتقا ایمنی خودروها قرار داشته و همه روزه در این حوزه شاهد انتشار نتایج جدیدی از تحقیقات و مطالعات صورت گرفته هستیم. قوانین، مقررات و استانداردهای تنظیم شده در حوزه ایمنی کودک در سطح جهان عمر چندانی (به نسبت سایر مقررات مشابه) نداشته و قدمت آنها به بیش از دو دهه نمی رسد. همچنین برخی حوزه های اساسی (نظیر تاریخ انقضا صندلی ایمنی کودک و …) کماکان مورد مجادله صاحب نظران بوده و جمع بندی مستدل و اجماع مشخصی در این موارد تاکنون صورت نگرفته است. در کشور ما نیز به تازگی اقداماتی در راستای ارتقا ایمنی کودکان در خودرو صورت گرفته است. هرچند اتخاذ چنین تمهیداتی، به عنوان گام نخست، ارزشمند و درخور ستایش است؛ با این وجود، پاره ای اشکالات ساختاری که در ادامه برشمرده خواهند شد، عملکرد مؤثر این مجموعه قوانین و استانداردها را تا حدودی با تردید مواجه می سازد.

مطابق تحقیقات صورت گرفته (که در متن نیز به آن اشاره گردید)، قرارگیری صندلی ایمنی کودک در ردیف عقب (مشخصاً قسمت وسط) ایمن ترین جانمایی ممکن محسوب می شود. با این وجود، استقرار کودک در ردیف عقب (به علت نیاز به توجه دائمی به وضعیت کودک) موجب حواس پرتی راننده، بخصوص در شرایط رانندگی تک سرنشین خواهد شد. لذا تقریباً در تمامی کشورهای دنیا استقرار صندلی کودک در ردیف جلو و در دسترس و دید مستقیم راننده، شایع ترین و پرکاربردترین وضعیت می باشد؛ اما در کشور ما مطابق اصلاحیه اخیر ماده ۱۹ رسیدگی به تخلفات رانندگی، مجاز نیست که توصیه می شود در این خصوص بازنگری صورت گیرد. البته در صورت استقرار صندلی ایمنی کودک در ردیف جلو، کیسه هوا سمت سرنشین جلو الزاماً می بایست غیر فعال گردد که در غیر این صورت، آسیب دیدگی شدید و یا حتی مرگ آنی (به ویژه در جانمایی صندلی به صورت پشت به جاده) کودک را تهدید می کند.

گزارشات متعددی از کشورهای مختلف در رابطه با خطرات ناشی از استفاده از صندلی ایمنی غیر استاندارد و یا استفاده نادرست و مهار نامناسب این صندلی ها منتشر شده است. در صورت فراگیری کاربری صندلی های ایمنی کودک در کشور می بایست تمهیدات لازم در رابطه با پیش گیری و کنترل چنین مواردی صورت گیرد. استاندارد جاری کشور با عنوان ایران یو ای سی آر ۱۶ (که ترجمه استاندارد ایزو ۲۹۰۶۱ است)، به هیچ عنوان تضمین کننده کیفیت و کارایی صندلی های ایمنی کودک نبوده و تنها به برخی مباحث کلی از حیث کاربری و نصب برچسب های مربوطه پرداخته و عملاً هیچ جنبه کنترلی بر کیفیت و نحوه عملکرد صندلی ایمنی کودک ندارد. علاوه بر این به مدت ۱۰ سال نیز بازنگری در آن پیش بینی نشده است. در این رابطه اتخاذ الزامات محکم تری نظیر ECE R۱۶ [۶] در کنار الگوبرداری از استانداردهای کشورهای مختلف مثل استاندارد AS/NZ۱۷۵۴ استرالیا توصیه می شود.

از جنبه اقتصادی نیز صندلی های ایمنی کودک موجود در بازار کشور در محدوده قیمتی کمتر از ۳ میلیون ریال تا بیش از ۶۰ میلیون ریال قرار دارند که با توجه به خلأ قانونی موجود اطلاعی از کیفیت و کارایی آن ها در دسترس نیست و ممکن است تهیه صندلی های استاندارد و با کارایی مناسب برای تمامی اقشار جامعه امکان پذیر نباشد. اضافه بر این، عدم امکان نصب صندلی های ایمنی کودک در تمام خودروهای کشور (به علت فقدان اتصالات مربوطه) جامعیت قانون موجود را به زیر سؤال می برد.

در پایان پیشنهاد می شود که برخلاف رویه مرسوم در اقتباس مستقیم از قوانین و استانداردهای موجود در سطح جهان (بدون لحاظ داشتن شرایط کشور و متغیرهای خاص آن)؛ نسبت به اصلاح و بازبینی قوانین مطابق با واقعیت های موجود با هدف اثربخشی حداکثری و فارغ از رویکرد غیر نتیجه محور اقدام گردد. امید است که با اتخاذ قوانین و استانداردهای مناسب و متناسب با شرایط خاص موجود، در مسیر ارتقا روزافزون ایمنی جاده ای و حفظ سلامت آینده سازان میهن عزیزمان قرار گیریم.

منابع و مأخذ

[1] International Standard ISO 13216. Anchorages in vehicles and attachments to anchorages for child restraint systems. International Organization for Standardization , Geneva.[2] Directive 2003/20/EC of the European Parliament and of the Council of 8 April 2003 amending Council Directive 91/671/EEC, Official Journal L 115, 2003-05-09 P. 63.[3] “Child car seat design and production regulations”. www.childseatcentre.com Retrieved 27 May 2017.[4] Regulation No 129 of the Economic Commission for Europe of the United Nations (UN/ECE) — Uniform provisions concerning the approval of restraining devices for child occupants of power driven vehicles (‘Child Restraint Systems’)[5] AS-NZS 1754: Child Restraint Systems For Use In Motor Vehicles[6] Regulation No 16 of the Economic Commission for Europe of the United Nations (UN/ECE)- Uniform provisions concerning the approval of: I. Safety belts, restraint systems, child restraint systems and ISOFIX child restraint systems for occupants of power-driven vehicles and II. Vehicles equipped with safety belts, safety-belt reminder, restraint systems, child restraint systems and ISOFIX child restraint systems

[۱] John Ames

[۲] Leonard Rivkin

[۳] Passive Safety Systems

[۴] Active Safety Systems

[۵] International Standard Organization (ISO)

[۶] Lower Anchors and Tethers for Children

[۷] Lower Universal Anchorage System

[۸] Rearward facing

[۹] Forward facing

[۱۰] Top tether

[۱۱] Rigid attachments

[۱۲] Flexible attachments

[۱۳] Group ۰

[۱۴] Curtain airbags

[۱۵] Group ۰+

[۱۶] Group I

[۱۷] Group II

[۱۸] Group III

[۱۹] Booster seats

[۲۰] National Highway Traffic Safety Administration

[۲۱] Sudden Infant Death Syndrome

نویسنده: میلاد عباسی

دانشجوی دکتری مهندسی خودرو – دانشگاه علم و صنعت ایران

برچسب هاایمنی




همرسانی نوشتار: