آیا نظام آموزشی ایران ایدئولوژی زده است؟

استاد دانشگاه علامه طباطبایی گفت: ایدئولوژی زدگی برنامه درسی در ایران باعث اختلال در یادگیری، بالا رفتن مقاومت در نظام آموزشی و پرهزینه شدن تولید قدرت شده است.

  1. چهارشنبه ۲۲ آبان ۹۸ ساعت ۱۵:۳۴ (۳ هفته،۳ روز قبل)
آیا نظام آموزشی ایران ایدئولوژی‌زده است؟
به گزارش فرانگر

خبرنگار اجتماعی خبرگزاری ؛ نعمت الله فاضلی استاد دانشگاه علامه طباطبایی امروز در نشست تخصصی ایدئولوژی و برنامه درسی که با حضور برخی کارشناسان از جمله محمود مهرمحمدی استاد دانشگاه تربیت مدرس و عضو شورای عالی آموزش و پرورش در سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی برگزار شد، اظهار کرد: این پرسش مطرح است، ایدئولوژی چرا و چگونه مخل یادگیری است؟ در همه جای دنیا وقتی مسئله یادگیری را عمیق بررسی کنیم چه در چین، آمریکا یا ایران، یادگیری شیوه اعمال ایدئولوژی است.

وی افزود: جان تامسون در کتاب ایدئولوژی و فرهنگ مدرن می گوید، ایدئولوژی شیوه های به خدمت گرفتن صور نمادین برای تولید و بازتولید سلطه است، بنده با این تعریف موافقم و در اینجا ایدئولوژی مسئله می شود، آن بخش از ایدئولوژی برای ما مهم است که منجر به درگیری و کنش در حوزه آموزش و پرورش که مسئولیت اصلی آن یادگیری است، می شود.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی گفت: قطعاً انسان با اخلاق، ارزش ها، سیاست و قدرت درگیر است، به همین دلیل نمی تواند از هنجارها، ارزش ها و باورها پاک شود اما ما کجا مجازیم که بحث کنیم، آنجا که ایدئولوژی مخل یادگیری می شود. ایدئولوژی از نظر بنده شیوه و روش به کارگیری صور نمادین است، اینکه نظام آموزشی قدرت تولید کند هیچ اشکالی ندارد و اساساً  نظام آموزشی برای این است که جامعه توانمند و ثروتمند تولید کند حتی اینکه روابط بین انسان ها و گروه ها در مسیر قدرت باشد اجتناب ناپذیر است اما آن چیزی که مشکل زا است این است که قدرت به سلطه تعبیر شود.

نظام آموزشی در برخی موارد سلطه تولید می کند

فاضلی ادامه داد: نظام آموزشی جاهایی قدرت تولید نمی کند و فقط سلطه تولید می کند، قدرت اجتناب ناپذیر است اما آنجایی مشکل است که اعمال قدرت یک سویه شده و پاسخگو و سازنده نیست و فقط برای بازتولید سلطه گروه و منافع خاصی است؛ جایی که آموزش ایدئولوژیک می شود، نه ایدئولوژی و آموزش، آنجایی است که برآیند برنامه درسی سلطه است نه قدرت و اتفاقاً این سلطه باعث می شود هزینه تولید قدرت بالا برود و منجر به کارکردهای نظام آموزشی نمی شود و بیشتر مقاومت تولید می کند.

ایدئولوژی زدگی برنامه درسی ایران چه تبعاتی دارد؟

وی بیان کرد: ایدئولوژی زدگی برنامه درسی در ایران باعث اختلال در یادگیری، بالا رفتن مقاومت در نظام آموزشی و  پرهزینه شدن تولید قدرت شده است؛ نظام های آموزشی به مرض ایدئولوژیک ابتلای ذاتی دارند و ای کاش این گونه نبود، این مرض ها انواعی دارد که برخی حاد و کشنده است به عنوان مثال در انگلیس هم نظام آموزشی ایدئولوژیک است اما اجازه تنوع، تکثر و آزادی را هم می دهند و معلم می تواند سیستم خود را نقد کند.

استاد دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: هم اکنون ۴۰ سال از انقلاب اسلامی گذشته و ما برای نخستین بار در آموزش و پرورش نشسته ایم و درباره ایدئولوژی صحبت می کنیم؛ عمده ترین مرض نظام آموزشی ما ایدئولوژیک بودن است که تمام امراض با آن در ارتباط است با گفتن اینکه همه نظام های آموزشی ایدئولوژیک است نمی توانیم نظام آموزشی کشور را غسل تعمید دهیم! ایدئولوژی در کشورهایی همچون فنلاند و دانمارک است اما بررسی کنید آنها چه کار می کنند و ما چکار می کنیم.

فاضلی افزود: اگر جنسیت، سرکوب، تبعیض قومیتی و تبعیض جنسیتی تشدید و یادگیری مختل شود این مرض بدخیم است و ما داریم از ایدئولوژی زدگی صحبت می کنیم؛ اگر در مدرسه و کلاس درس سرکوب باشد و نظام آموزشی جامعه را خوانا و نویسا نکند این هیچ ارزشی ندارد.

تفاوت ایدئولوژی در نوع اعمال قدرت پنهان و آشکار است

وی بیان کرد: تفاوت آشکار بین نوع ایدئولوژی ها در نظام آموزشی این است که قدرت را آشکار اعمال می کنند یا پنهان، در فنلاند قدرت پنهان اعمال می شود و لازمه آن توجه به عزت و کرامت انسانها، حقوق بشر و کارآمدی نظام آموزشی است، سازوکارهایی باید در نظام آموزشی ایجاد شود تا قدرت در آن عریان نباشد اینکه نیروی آموزشی احساس کند نیروی امنیتی و سیاسی همه جا ایستاده و دولت پاسبان است، صحیح نیست.

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی اضافه کرد: اگر ایدئولوژی به شکل عریان، اعمال قدرت کند بدخیم بوده و مخل یادگیری است هم اکنون با چشم غیرمسلح به مدرسه بروید پاسبان ها را می بینید هیچ محققی نمی گوید همه جای دنیا ایدئولوژی است پس همه جا، سیستم ها مثل کشور ما است؛ آنتولوژی آموزش سلطه را ایجاب نمی کند، همه جای دنیا نظام های آموزشی  بخشی از سامان سیاسی جامعه هستند سیاست اجتناب ناپذیر است و مطلوب است اگر به شیوه ای صورت گیرد که انسانی و کم هزینه باشد.

سایه نظام ارزشی بر نظام آموزشی گریزناپذیر است

محمود مهرمحمدی؛ عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس نیز در این نشست گفت: ابتدا باید تفاوت بین استقرار و حاکمیت یک ایدئولوژی بر برنامه درسی با ایدئولوژیک زدگی یک برنامه درسی  یا نظام آموزشی  را متوجه شد تا اینکه بدانیم چگونه یک نظام آموزشی از داشتن ایدئولوژی گریزی ندارد یا اینکه چگونه آن ایدئولوژی را با چه متر و معیاری بسنجیم.

عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس ادامه داد: زمانی ایدئولوژی به معنای انتقادی از کارآیی ساقط می شود که ما بگوییم آن را قابل نقد و ارزیابی نمی دانیم، ما نیاز به ملاک ها و معیارهایی برای نقد ایدئولوژی ها و چشم اندازهای تربیتی داریم ما نیاز به متاایدئولوژی داریم تا امکان نقد ایدئولوژی را به ما بدهد تا بدانیم که آیا ایدئولوژی در صحنه نظام آموزشی کارکرد مثبت داشته است تا نه؟

وی گفت: از پذیرفتن سایه یک نظام ارزشی برنظام تربیتی و درسی گریزی نیست و اگر به متر فراایدئولوژیک دست پیدا نکنیم، نمی توانیم حضور یک نظام ارزشی در نظام آموزشی را مورد نقد قرار دهیم هیچ سیستم آموزشی برای تبعیت از سنت تربیتی و نظام ارزشی گریزی ندارد.

مهرمحمدی یادآور شد: یک ایدئولوژی باید برای نظام آموزشی انتخاب شود، تا ماتریس ارزشی تعریف نشود برای اینکه بدانیم در تعلیم و تربیت به دنبال چه هستیم، برنامه درسی مبنایی پیدا نمی کند. آنچه پیشران نظام آموزشی است شامل فرهنگ، ایدئولوژی، سنت برنامه درسی خاص در قالب چارچوب ارزشی بوده و لازم است برای اینکه برنامه درسی برخوردار از ایدئولوژی را ایدئولوژیک نکنیم به متر فراایدئولوژی برسیم که به ما بگوید حقیقت تربیت چیست و ما را از شبه تربیت دور کند تا بتوانیم بگوییم کدام برنامه درسی ایدئولوژیک یا ایدئولوژی زده است.





همرسانی نوشتار: